ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
77
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
دفاتر مباركه آن را زفرقند « 54 » مىنويسند . درد پا و خستگى راه و سوء مزاج نگذاشت كه تحقيقات لازمه به عمل آيد . بهرحال از جوگند شبگير نموده ، روانهء اردستان شدم . در يك فرسخى جوگند به قنات زواره رسيديم . از قرار مذكور اين قنات اول مال اهالى جوگند بوده قتلى ما بين جوگنديها و اهالى زواره واقع شده و خون بست نموده . اين قنات را به تصرف اهالى زواره دادهاند . قنات مزبور تا يك فرسخى اردستان مجاور جاده است . [ اردستان ] روز جمعه دهم : دو ساعت از روز برآمده به اردستان وارد شدم . چون قوهء بالا رفتن چاپارخانه نبود ، در كاروانسرايى كه از بناهاى عبد الباقى خان پسر آقا محمد على زركش ميناكار كه در عهد خاقان مغفور فراشباشى مرحوم حاجى آصف الدوله حاكم اصفهان بوده ، منزل نمودم . حاجى اسمعيل ريش سفيد اردستان به منزل بنده آمده به اتفاق بر سر آبى كه مرحوم خواجه نصير طوسى عليه الرحمه ، قسمت و فرزهبندى نموده رفتيم . و سبب اين كار آن بوده كه مردم كبودان و فهره و راه ميان هنگامى كه موكب هلاكو خان از ساحت اردستان عبور مىكرد ، در باب تقسيم آب داورى پيش خواجه آوردند . خواجه از روى حكمت اين فرزهبندى را نموده و مردم را آسوده ساخت . بيست و يك فرزه در سه پارچه سنگ كه طولا يازده ذرع مىشود و عرضا پنج گره قرار داده كبودان را نه فرزه و فهره را هشت و راه ميان را چهار فرزه مقرر داشت . و تاكنون حسب المقرر معمول است . پس از آن به مسجد جامع رفتيم . بر كتيبهء مسجد به گچ برى آيات مباركات رسم شده و در آخر رقم نموده « آمر به بناء هدة القبّة و القباب الاربعة العبد الضعيف ابو طاهر ابن الحسين بن عالى ابن احمد تقبل اللّه منه فى سنه ثلاث و خمسين و خمسماه » « 55 » « 553 » الحال هفتصد و چهل و هفت
--> ( 54 ) - متن : فرقند - و فرهنگ جغرافياى ايران « زفرقند » است . ( 55 ) - در سال 1316 شمسى « آندره گدار » تحقيقى دربارهء مساجد و بناهاى تاريخى ايران به عمل آورد . مجموعهء اين تحقيقات از طرف « وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه » زير عنوان « آثار ايران » نشريهء اداره باستانشناسى ، در فرانسه و ترجمهء آن در ايران به چاپ رسيده است . در جلد اول جزوهء دوم صفحهء 152 - 143 گدار مطالبى دربارهء مساجد اردستان و زواره دارد در اين نوشته اين كتيبه به صورت زير ثبت شده است . « امر ببناء هذا القبة و القباب الاربعة المتّصلة بها و الصّفات التى هى امامها العبد الضعيف برحمة اللّه -